Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ
THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA TRONG NỀN
KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
1. Tổng quan về thị trường và thị trường xuất khẩu hàng hóa trong nền
kinh tế thị trường
1.1. Kinh tế thị trường và những đặc trưng cơ bản của kinh tế thị trường
1.1.1. Khái niệm kinh tế thị trường
Thị trường là tổng hòa các mối quan hệ mua bán. Nền kinh tế được coi là
một hệ thống các mối quan hệ kinh tế. Khi các mối quan hệ kinh tế giữa các
chủ thể đều biểu hiện qua mua - bán hàng hóa, dịch vụ trên thị trường thì nền
kinh tế đó là nền kinh tế thị trường. Nói cách khác kinh tế thị trường là cách
thức tổ chức nền kinh tế - xã hội, trong đó các mối quan hệ kinh tế của cá
nhân, các doanh nghiệp đều biểu hiện qua mua bán hàng hóa, dịch vụ trên thị
trường và thái độ cư xử của mọi thành viên, chủ thể kinh tế là hướng vào tìm
kiếm lợi ích của chính mình theo sự dẫn dắt của giá cả thị trường.
Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hóa phát triển ở trình độ cao, khi tất cả
các quan hệ kinh tế trong quá trình tái sản xuất xã hội đều được tiền tệ hóa.
Khi đó các yếu tố như: đất đai, tài nguyên, vốn bằng tiền, vốn vật chất, sức
lao động, công nghệ, các sản phẩm và dịch vụ tạo ra đều là đối tượng mua
bán, là hàng hóa.
1.1.2. Những đặc trưng cơ bản của kinh tế thị trường
Một là, kinh tế thị trường có khối lượng hàng hóa dịch vụ dồi dào, phong
phú. Cho nên, người tiêu thụ được quyền tự do lựa chọn tối đa, họ không bị
ép buộc mua bất cứ hàng hóa dịch vụ nào ngoại trừ những thứ phải cung ứng
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
cho lợi ích xã hội. Họ quyết định ai sản xuất, sản xuất cái gì thông qua lá phiếu đồng
tiền .
Hai là, trong nền kinh tế thị trường, mọi hoạt động mua bán đều theo giá
cả thị trường. Sự vận động của giá cả thị trường là do cung cầu hàng hóa quyết
định.
Ba là, tiền tệ hóa các mối quan hệ kinh tế. Điều này thể hiện các doanh
nghiệp lấy chỉ tiêu hiệu quả để lựa chọn đối tác, lựa chọn bạn hàng.
Bốn là, trong nền kinh tế thị trường, sản xuất và bán hàng hóa theo nhu
cầu thị trường. Do đó, nghiên cứu thị trường là công việc quan trọng đầu tiên
và thường xuyên trong suốt quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, có như
vậy hàng hóa mới bắt nhịp được nhu cầu của con người cũng ngày càng đa
dạng, phong phú và luôn biến đổi.
Năm là kinh tế thị trường là nền kinh tế mở. Nền kinh tế mở là một nền
kinh tế có giao dịch với các nền kinh tế khác. Nền kinh tế này trái với một nền
kinh tế đóng cửa trong đó không có xuất khẩu, không có nhập khẩu, không có
các dòng di chuyển vốn.Trong nền kinh tế thị trường có các hoạt động mua,
bán hàng hóa và dịch vụ trên thị trường sản phẩm thế giới; mua và bán các tài
sản vốn trên thị trường tài chính thế giới.
Sáu là cạnh tranh là môi trường kinh tế thị trường. Cạnh tranh được xác
định là động lực phát triển của nền kinh tế thị trường với nguyên tắc ai hoàn
thiện hơn, thỏa mãn nhu cầu tốt hơn và hiệu quả hơn người đó sẽ chiến thắng,
sẽ tồn tại và phát triển. Duy trì cạnh tranh bình đẳng và đúng luật là nhiệm vụ
của Chính phủ. Các doanh nghiệp phải xác định cho mình một chiến lược
cạnh tranh, trong đó phản ánh được các yếu tố ảnh hưởng của môi trường
cạnh tranh bao quanh doanh nghiệp.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Bảy là, trong nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp có quyền tự do, tự chủ
cao. Họ có quyền tự do lựa chọn loại hình kinh doanh, tự do lựa chọn đối tác,
được phép kinh doanh bất cứ hàng hóa, dịch vụ nào pháp luật không cấm.
Điều này phát huy tính sáng tạo, cũng như tinh thần dám nghĩ dám làm, tự
chịu trách nhiệm của người kinh doanh.
1.2. Khái quát chung về thị trường
1.2.1. Khái niệm thị trường
Xét trên góc độ phân tích của nhà kinh tế:
Thị trường là tổng hòa các mối quan hệ mua bán.
Thị trường là nơi gặp gỡ giữa cung và cầu.
Thị trường là nơi trao đổi hàng hóa.
Xét trên góc độ kinh doanh của doanh nghiệp:
Thị trường của doanh nghiệp gồm: thị trường đầu vào và thị trường đầu ra.
Sơ đồ 1: Mối liên hệ Doanh nghiệp – Thị trường của doanh nghiệp
Ở phạm vi doanh nghiệp thương mại (DNTM), thị trường được mô tả là
các nhóm khách hàng tiềm năng với những nhu cầu tương tự và những người
bán đưa ra các sản phẩm khác nhau với các cách thức khác nhau để thỏa mãn nhu cầu
đó.
Như vậy theo, quan niệm của người bán, thị trường của DNTM trước hết
là những khách hàng có tiềm năng tiêu thụ, có nhu cầu cụ thể về hàng hóa,
dịch vụ trong một thời gian nhất định và chưa được thỏa mãn chứ không thể
quan niệm thị trường đơn thuần là một khu vực hay một phạm vi địa lý nào
đó.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Thị trường đầu
vào
Doanh nghiệp
Thị trường
đầu ra
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Thứ hai, yếu tố quan trọng và làm đối trọng với cầu trên thị trường là
cung về hàng hóa, dịch vụ do các cá nhân, doanh nghiệp là người bán tạo nên,
chính sự tác động qua lại với nhau giữa cung và cầu về hàng hóa tạo nên quy
luật cung cầu chi phối hoạt động sản xuất kinh doanh trên thị trường.
Thứ ba, thành phần không thể thiếu được tham gia thị trường của DNTM
là các hàng hóa, sản phẩm cụ thể, đối tượng để mua bán trao đổi.
Một khi trên thị trường có nhiều người mua, nhiều người bán và nhiều
loại hàng hóa tương tự nhau về chất lượng, giá cả, tất yếu nảy sinh sự cạnh
tranh. Cạnh tranh là bộ máy điều chỉnh trật tự thị trường, là yếu tố quan trọng
kích thích tính tích cực, tính đa dạng và nâng cao chất lượng hàng hóa cho
phù hợp với nhu cầu thị trường. Có thể hình dung thị trường của DNTM qua
sơ đồ sau:
Sơ đồ 2: Thành phần tham gia và yếu tố cấu thành thị trường của DNTM
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Thành phần tham gia thị
trường của DNTM
Các yếu tố cấu thành thị
trường của DNTM
Hiện tại
Tiềm năng
Người mua
(Khách hàng
Người bán
Sản phẩm
(hàng hóa)
+ Chất lượng
+ Phương thức thanh toán
+ Dịch vụ…
Doanh nghiệp
Đối thủ cạnh tranh
Hiện có
Mới
Cầu hàng hóa
Cung hàng hóa
Giá cả
Cạnh tranh
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
1.2.2. Các yếu tố cấu thành thị trường
1.2.2.1.Cầu
Cầu là lượng một mặt hàng mà người mua muốn mua ở một mức giá
chấp nhận được. Cầu thay đổi theo sự phụ thuộc của các yếu tố tác động đến
nó. Nếu giả sử các yếu tố khác không thay đổi, lượng cầu phụ thuộc vào giá
cả của hàng hóa, dịch vụ trên thị trường. Lượng cầu tăng khi giá giảm, và
lượng cầu giảm khi giá cả tăng khi các yếu tố khác không đổi. Các yếu tố
khác đó là: sở thích, thu nhập, giá mặt hàng thay thế, phong tục, tập quán, thói
quen, nghề nghiệp, giới tính, lứa tuổi…Doanh nghiệp khi kinh doanh trên thị
trường, cái cần xác định không phải là cầu nói chung mà chính là cầu hướng
vào doanh nghiệp, nghĩa là xác định khối lượng cầu cụ thể về hàng hóa của
doanh nghiệp ứng với mỗi mức giá xác định.
1.2.2.2. Cung
Cung là lượng một mặt hàng mà người bán muốn bán ở mỗi mức giá
chấp nhận được. Cung thay đổi phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác. Lượng cung
sẽ tăng lên khi giá cả hàng hóa/dịch vụ tăng lên và lượng cung sẽ giảm xuống
khi giá cả của hàng hóa/dịch vụ giảm xuống, nếu các yếu tố khác không thay
đổi. Các yếu tố khác đó là: sự phát triển của khoa học công nghệ mới, các chi
phí của các yếu tố đầu vào, sự điều tiết của chính phủ. Giống như đại lượng
cầu, doanh nghiệp không phải xác định tổng đại lượng cung của toàn xã hội
mà xác định số lượng hàng hóa/dịch vụ doanh nghiệp có khả năng đưa ra thị
trường ứng với mức giá nhất định.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
1.2.2.3. Giá cả
Giá cả là hình thức biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa. Sự tương tác
giữa người mua với người mua, người bán với người bán, và người bán với
người mua hình thành giá cả thị trường. Giá cả thị trường là một đại lượng
biến động do sự tương tác của cung và cầu trên thị trường của một loại hàng
hóa/dịch vụ, ở địa điểm và thời điểm cụ thể.
1.2.2.4. Sự cạnh tranh
Cạnh tranh là sự ganh đua giữa các doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh
nhằm giành giật các nguồn lực hay thị trường tiêu thụ nhằm thu lợi nhuận.
Trong cơ chế thị trường, cạnh tranh diễn ra liên tục, không có đích cuối
cùng. Cạnh tranh sẽ bình quân hóa các giá trị cá biệt để hình thành giá cả thị
trường. Vì vậy, cạnh tranh là động lực để thúc đẩy các DNTM không ngừng
cải tiến hoạt động kinh doanh để tồn tại và phát triển.
Trong hoạt động kinh doanh, khi nghiên cứu thị trường phải nghiên cứu
đầy đủ, toàn diện tất cả các yếu tố cấu thành nên thị trường của doanh nghiệp.
1.2.3. Các quy luật và chức năng của thị trường
1.2.3.1. Các quy luật của thị trường
Xét cả một quá trình và xét trên tổng thể, thị trường vận động không phải
là hỗn loạn, ngẫu nhiên mà vận động có quy luật. Những quy luật chung của
thị trường là:
a. Quy luật giá trị
Đây là quy luật kinh tế của kinh tế hàng hóa. Khi nào còn sản xuất và lưu
thông hàng hóa thì quy luật giá trị còn phát huy tác dụng. Quy luật giá trị yêu
cầu sản xuất và lưu thông hàng hóa phải dựa trên cơ sở giá trị lao động xã hội
cần thiết trung bình để sản xuất và lưu thông hàng hóa và trao đổi ngang giá.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Việc tính toán chi phí sản xuất và lưu thông bằng giá trị là cần thiết bởi đòi
hỏi cảu thị trường, của xã hội là với nguồn lực có hạn, phải sản xuất được
nhiều của cải vật chất cho xã hội nhất, hay chi phí cho một đơn vị sản phẩm là
ít nhất với điều kiện chất lượng sản phẩm cao. Người sản xuất hoặc kinh
doanh nào có chi phí lao động xã hội cho một đơn vị sản phẩm thấp hơn trung
bình thì người đó có lợi, ngược lại người nào có chi phí cao hơn thì khi trao
đổi sẽ không thu được giá trị đã bỏ ra, không có lợi nhuận và phải thu hẹp sản
xuất hoặc kinh doanh. Đây là yêu cầu khắt khe buộc người sản xuất, kinh
doanh phải tiết kiệm chi phí, phải không ngừng cải tiến kỹ thuật công nghệ,
đổi mới sản phẩm, đổi mới kinh doanh – dịch vụ để thỏa mãn tốt nhất nhu cầu
của khách hàng, để bán được nhiều hàng hóa và dịch vụ.
b. Quy luật cung cầu.
Cung cầu hàng hóa, dịch vụ không tồn tại độc lập, riêng rẽ mà thường
xuyên tác động qua lại với nhau trên cùng một thời gian cụ thể. Trên thị
trường quan hệ cung cầu là quan hệ bản chất, thường xuyên lặp đi lặp lại, khi
tăng, khi giảm tạo thành quy luật trên thị trường. Khi cung cầu gặp nhau, giá
cả thị trường được xác lập. Đó là giá cả bình quân. Tuy nhiên mức giá này
không đứng yên, nó luôn luôn giao động trước sự tác động của lực cung, lực
cầu trên thị trường. Khi cung lớn hơn cầu, giá sẽ hạ xuống, ngược lại khi cầu
lớn hơn cung giá lại tăng lên. Sự thay đổi trên là do hàng loạt các nguyên
nhân trực tiếp và gián tiếp tác động đến cung, cầu, cũng như kỳ vọng của sản
xuất, người kinh doanh và của khách hàng.
c. Quy luật cạnh tranh
Trong nền kinh tế có nhiều thành phần kinh tế, có nhiều người mua,
người bán với lợi ích kinh tế khác nhau thì việc cạnh tranh giữa người mua
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
với người mua, người bán với người bán và cạnh tranh giữa người mua với
người bán tạo nên sự vận động của thị trường và trật tự của thị trường. Nhà
kinh doanh không thể lẩn tránh cạnh tranh mà phải chấp nhận cạnh tranh, đón
trước cạnh tranh và sẵn sàng sử dụng vũ khí cạnh tranh hữu hiệu.
1.2.3.2. Các chức năng của thị trường
a. Chức năng thừa nhận
Hàng hóa có bán được hay không phải thông qua chức năng thừa
nhận của thị trường, của khách hàng của doanh nghiệp. Nếu hàng hóa bán
được, tức là được thị trường thừa nhận. Để được thị trường thừa nhận,
doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh phải nghiên cứu nhu cầu khách hàng.
Hàng hóa phải phù hợp với nhu cầu của khách hàng về chất lượng, số
lượng, sự đồng bộ quy cách, cỡ loại, bao bì, giá cả, thời gian và địa điểm
thuận tiện cho khách hàng.
b. Chức năng thực hiện
Chức năng này đỏi hỏi hàng hóa và dịch vụ phải được thực hiện giá trị
trao đổi, hoặc bằng tiền, bằng hàng, bằng các chứng từ có giá khác. Hàng hóa
bán được tức là có sự dịch chuyển hàng hóa từ người bán sang người mua.
Chức năng thực hiện giá trị và chức năng thừa nhận của thị trường có
mối quan hệ mật thiết với nhau. Chức năng thừa nhận phải thông qua thực
hiện để thể hiện trong đời sống thực tế, chức năng thực hiện chỉ diễn ra trên
cơ sở chức năng thực hiện đã trở thành hiện thực.
c. Chức năng điều tiết và kích thích
Qua hành vi trao đổi hàng hóa/dịch vụ trên thị trường, thị trường sẽ
điều tiết và kích thích sản xuất, kinh doanh phát triển hoặc ngược lại.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Hàng hóa và dịch vụ bán hết nhan sẽ kích thích người bán đẩy mạnh hoạt
động sản xuất, tạo nguồn hàng, thu mua hàng hóa để cung cấp ngày càng
nhiều hơn hàng hóa và dịch vụ cho thị trường. Ngược lại, nếu hàng hóa và
dịch vụ không bán được, doanh nghiệp sẽ hạn chế sản xuất, mua hàng,
phải tìm khách hàng mới, thị trường mới hoặc chuyển hướng kinh doanh
mặt hàng khác. Chức năng điều tiết kích thích này luôn điều tiết sự gia
nhập ngành hoặc rút ra khỏi ngành của một số doanh nghiệp. Nó khuyến
khích các nhà kinh doanh giỏi và điều chỉnh theo hướng đầu tư vào lĩnh
vực kinh doanh có lợi, các mặt hàng mới, chất lượng cao, có khả năng bán
được khối lượng lớn.
d. Chức năng thông tin
Thông tin thị trường là những thông tin về nguồn cung ứng hàng hóa
dịch vụ, nhu cầu hàng hóa và dịch vụ, đối thủ cạnh tranh…Đó là những thông
tin kinh tế quan trọng đối với mọi nhà sản xuất kinh doanh, cả người mua và
người bán, người quản lý, người tiêu dùng, nhà nghiên cứu. Không có thông
tin thị trường không thể có quyết định đúng đắn trong sản xuất, kinh doanh và
quản lý. Việc nghiên cứu thị trường và tìm kiếm thông tin có ý nghĩa cực kỳ
quan trọng đối với việc ra các qyết định đúng đắn trong kinh doanh. Nó có thể
đưa đến thành công, cũng có thể đưa đến thất bại bởi sự xác thực của các
thông tin được sử dụng.
1.2.4. Vai trò của thị trường
1.2.4.1. Đối với nền kinh tế quốc dân
Trong nền kinh tế thị trường, thị trường có vị trí trung tâm. Thị trường
vừa là mục tiêu của người sản xuất kinh doanh vừa là môi trường của hoạt
động sản xuất và kinh doanh hàng hóa. Thị trường cũng là nơi chuyển tải các
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
hoạt động sản xuất kinh doanh. Trên thị trường, người mua, người bán, người
trung gian gặp nhau trao đổi hàng hóa dịch vụ.
Quá trình sản xuất xã hội gồm bốn khâu: sản xuất, phân phối, trao đổi,
tiêu dùng, thì thị trường là khâu trao đổi (lưu thông). Đó là khâu trung gian
cần thiết, là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng. Vì vậy nó có tác động nhiều
mặt đến sản xuất, đến tiêu dùng xã hội.
Vai trò của thị trường đối với nền kinh tế quốc dân thể hiện ở năm điểm sau:
Một là, bảo đảm điều kiện cho sản xuất phát triển liên tục với quy mô
ngày càng mở rộng và bảo đảm hàng hóa cho người tiêu dùng phù hợp với thị
hiếu, nhu cầu một cách đầy đủ, kịp thời, thuận lợi và dịch vụ văn minh.
Hai là, nó thúc đẩy nhu cầu, gợi mở nhu cầu, đưa đến cho người tiêu dùng
sản xuất và tiêu dùng cá nhân những sản phẩm mới. Nó kích thích sản xuất ra
sản phẩm chất lượng cao và gợi mở nhu cầu hướng tới các hàng hóa chất
lượng cao, văn minh và hiện đại.
Ba là, dự trữ các hàng hóa phục vụ sản xuất và tiêu dùng xã hội, giảm
bớt dự trữ ở các khâu tiêu dùng, bảo đảm việc điều hòa cung cầu.
Bốn là, phát triển các hoạt động dịch vụ phục vụ tiêu dùng sản xuất và
tiêu dùng cá nhân ngày càng phong phú, đa dạng, văn minh.
Năm là, thị trường hàng hóa dịch vụ ổn định có tác dụng to lớn để ổn
định sản xuất, ổn định đời sống của nhân dân.
1.2.4.2. Đối với doanh nghiệp thương mại
Thị trường vừa là trung tâm của các hoạt động kinh doanh, vừa là mục
tiêu, vừa là đối tượng phục vụ của doanh nghiệp. Tất cả các hoạt động của
doanh nghiệp đều hướng vào thị trường. Bắt đầu từ tổ chức bộ máy, đầu tư cơ
sở vật chất kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm, chất lượng dịch vụ đến
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét