lời mở đầu
Trong những năm qua, từ sau khi đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, từ nền
kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trờng có sự quản lý của Nhà
nớc, kinh tế đất nớc đã có những bớc phát triển vợt bậc. Cùng với chiến lợc kinh
tế hội nhập và phát triển do Nhà nớc đặt ra, thơng mại quốc tế trở thành một bộ
phận quan trọng có vai trò quyết định đến sự phát triển của quốc gia. Vì vậy
việc đẩy mạng giao lu thơng mại quốc tế nói chung và xuất khẩu hàng hoá dịch
vụ nói riêng là mục tiêu phát triển kinh tế hàng đầu của nớc ta.
Đối với một nơc đang phát triển, có sự khan hiếm về vốn để tiến hành
công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc thì việc phát triển các ngành kinh tế tận
dụng đợc lợi thế vốn có của quốc gia là một điều vô cùng quan trọng.
Trong những năm qua ngành thuỷ sản nớc ta đã khẳng định đợc lợi thế và
vị trí của mình trong nền kinh tế quốc dân. Với việc đòi hỏi vốn đầu t không
lớn, tận dụng đợc điều kiện tự nhiên xã hội đất nớc, ngành thuỷ sản đã có sự
phát triển to lớn, hàng năm đem về cho đất nớc một nguồn ngoại tệ lớn phục vụ
tái đầu t thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc.
Xuất khẩu - thành công lớn nhất của ngành thủy sản. Xuất khẩu thúc đẩy
sự phát triển của lĩnh vực khai thác, nuôi trồng, chế biến và các dịch vụ hậu cần
khác của ngành. Nh vậy xuất khẩu đóng một vai trò rất quan trọng đối với
ngành thuỷ sản. Để hiểu rõ hơn về xuất khẩu thuỷ sản những cơ hội và thách
thức. Thông qua việc nghiên cứu và phân tích các tài liệu và số liệu thống kê
của ngành thuỷ sản và xuất khẩu thuỷ sản để thấy đợc thực trạng của ngành từ
đó có những giải pháp nhằm phát triển và nâng cao vai trò của xuất khẩu thuỷ
sản Việt Nam.
Đề tài: "Xuất khẩu thuỷ sản ở việt nam "
Nội dung
I. Tổng quan về ngành thuỷ sản ở Việt Nam
1. Điều kiện tự nhiên để phát triển ngành thuỷ sản
Việt Nam nằm trog khu vực nhiệt đới gió mùa ẩm, có đờng bờ biển dài
hơn 3260 km từ Móng Cái (Quảng Ninh) đến Hà Tiên (Kiêng Giang), diện tích
vùng nội thuỷ và lãnh hải rộng hơn 226.00 km
2
, có diện tích vùng đặc quyền
kinh tế rộng trên 1.000.000 km
2
, trong vùng biển Việt Nam có trên 400 hòn đảo
lớn nhỏ, là nơi có thể cung cấp các dịch vụ hậu cần cơ bản, trung chuyển sản
phẩm khai thác, đánh bắt, đồng thời làm nơi neo đậu cho tàu thuyền trong
những chuyến ra khơi. Biển Việt Nam còn có nhiều vịnh, đầm phà, cửa sông
(trong đó hơn 10.000 ha đang quy hoạch nuôi trồng thuỷ sản) và trên 400.000
ha rừng ngập mặn. Đó là tiềm năng để Việt Nam phát triển hoạt động khai thác
và nuôi trồng thuỷ hải sản. Cùng đó trong đất liền còn có khoảng 7 triệu ha diện
tích mặt nớc, có thể nuôi trồng thuỷ sản trong đó có 120.000 ha hồ ao nhỏ, mơn
vờn, 244.000 ha hồ chứa mặt nớc lớn, 446.000 ha ruộng úng trũng, nhiễm mặn,
cấy lúa 1 hoặc 2 vụ bấp bệnh, và 635.000 ha vùng triều.
Khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm và một số vùng có khí hậu ôn đới. Tài
nguyên khí hậu đã giúp cho ngành thuỷ sản phát triển một cách thuận lợi.
Chủng loại sinh vật đa dạng và phong phú với khoảng 510 loài cá trong
đó có nhiều loài có giá trị kinh tế cao.
Tuy nhiên bên cạnh những điều kiện thuận lợi cũng có những khó khăn
do điều kiện địa hình và thuỷ vực phức tạp, hàng năm có nhiều ma bão, lũ, vào
mùa khô lại hay vị hạn hán và gây khó khăn và cả những thổn thất to lớn cho
ngành thuỷ sản.
2. Điều kiện kinh tế xã hội để phát triển ngành thuỷ sản
Nghề khai thác thuỷ sản đã đợc hình thành từ lâu. Nguồn lao động có
kinh nghiệm đánh bắt và nuôi trồng, giá nhân công thấp hơn so với khu vực và
thế giới. Hiện nay Nhà nớc đang coi thuỷ sản là ngành kinh tế mũi nhọn do đó
có nhiều chính sách đầu t khuyến khích để đẩy mạnh sự phát triển của ngành.
Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn nhiều khó khăn và vớng mắc đặt ra cho
ngành thuỷ sản nớc ta đó là hoạt động sản xuất vẫn còn mang tính tự cấp, tự túc,
công nghệ sản xuất thô sơ, lạc hậu, sản phẩm tạo ra chất lợng cha cao. Nguồn
lao động tuy đông nhng trình độ văn hoá kỹ thuật không cao, lực lợng đợc đào
tạo chiếm tỷ lệ nhỏ, hầu hết chỉ dựa vào kinh nghiệm do đó khó theo kịp sự thay
đổi của điều kiện tự nhiên và nhu cầu thị trờng. Cuộc sông của lao động trong
nghề vẫn còn nhiều vất vả, bấp bênh do đó không tạo đợc sự gắn bó với nghề.
Nhng về cơ bản có thể khẳng định rằng Việt Nam có tiềm năng dồi dào
để phát triển ngành thuỷ sản thành một ngành kinh tế quan trọng.
3. Vị trí của ngành thuỷ sản trong nền kinh tế quốc doanh
Hoà chung với quá trình phát triển kinh tế của đất nớc, ngành thuỷ sản
Việt Nam đã có những đóng góp đáng kể cho đất nớc và có những bớc tiến nhảy
vọt , sớm trở thành ngành kinh tế mũi nhọn và then chốt trong nền kinh tế quốc
dân. Năm 2001, tổng sản lợng thuỷ sản đạt 2.226.900 tấn; trong đó sản lợng
khai thác thuỷ sản đạt 1.347.800 tấn, sản lợng nuôi trồng thuỷ sản và khai thác
nội địa đạt 879.100 tấn, giá trị kim ngạch thuỷ sản xuất khẩu đạt 1.775,5 triệu
USD, giải quyết việc làm cho hơn 3,4 triệu lao động trong cả nớc. Đây là thành
tựu quan trọng của một thời gian dài phát triển không ngừng, tăng trởng cả về
số lợng và chất lợng của ngành thuỷ sản.
Thuỷ sản là một ngành kinh tế mũi nhọn trong nền kinh tế quốc dân.
Trong suốt những năm qua, ngành thuỷ sản đã có những bớc chuyển biến rõ rệt,
sau những năm cùng toàn dân tộc vừa xây dựng miền bắc XHCN vừa đấu tranh
chống Mỹ cứu nớc, giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nớc, rồi sau đó bớc
vào một giai đoạn thời kỳ suy thoái, ngành đã có những bớc tiến rõ rệt, từ chỗ
chỉ là một bộ phận không lớn của kinh tế nông nghiệp, trình độ công nghệ lạc
hậu đến nay ngành đã có quy mô ngày càng lớn, tốc độ phát triển ngày càng
cao, chiếm 4-5% GDP (nếu chỉ tính thuỷ sản gồm có nuôi trồng và khai thác) và
trên 10% kim ngạch xuất khẩu, sản phẩm thuỷ sản Việt Nam đã có mặt trên 80
quốc gia đa Việt Nam thành quốc gia đứng thứ 7 về xuất khẩu thuỷ sản và Nhà
nớc hiện tại đã xác định thuỷ sản sẽ là ngành kinh tế mũi nhọn của đất nớc
trong giai đoạn tới.
II.thực trạng xuất khẩu thuỷ sản ở Việt Nam
1. Những thành công trong việc xuất khẩu thuỷ sản ở Việt Nam
a. Tốc độ tăng trởng cao và đóng góp lớn vào GDP cả nớc
Xuất khẩu thuỷ sản có thể coi là thành quả lớn nhất của ngành thuỷ sản
Việt Nam, xuất khẩu thuỷ sản đã góp phần xác định vị trí quan trọng của ngành
thuỷ sản đối với nền kinh tế đất nớc và trên thị trờng quốc tế, từng bớc đa thuỷ
sản trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của Việt Nam.
Kim ngạch xuất khẩu có những bớc tiến rõ rệt trong những năm qua, năm
1986 giá trị xuât khẩu là 0,102 tỷ USD, năm 1992 là 0,37 tỷ USD và tăng lên
1,479 tỷ USD vào năm 2000 và 2,397 tỷ USD năm 2004. Trong suốt nhiều năm
liền xuất khẩu thuỷ sản đứng vị trí thứ ba về giá trị xuất khẩu của cả nớc, riêng
năm 2004 tụt xuống thứ t sau ngành giầy da, tỷ trọng xuất khẩu thuỷ sản so với
tổng kim ngạch cả nớc ở mức cao trên dới 10%. Nh vậy hàng năm xuất khẩu
thuỷ sản có đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu cả nớc.
Bàng 1: Giá trị xuất khẩu của thuỷ sản so với kim nạch xuất khẩu cả nớc.
Đơn vị: Triệu USD
Năm 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004
GTXKTS 670 776 858,6 1478,6 177,5 2014 2014 2199 2400
Tỉ lệ tăng so
với năm trớc
(%)
21,8 15,8 10,6 13,1 20,2 13,3 13,3 9,2 9,1
KN XK
cả nớc
7255,9 9185 9360 11541 15029 16706 16706 10173 26003
TS so với cả
nớc (%)
9,23 8,44 9,16 8,41 11,83 12,05 12,05 10,90 9,2
b. Cơ cấu sản phẩm có sự thay đổi tích cực
Việc đổi mới công nghệ đã giúp cho các doanh nghiệp có điều kiện đa
dạng hoá các mặt hàng xuất khẩu, cơ cấu sản phẩm xuất khẩu đã có những thay
đổi tích cực.
Con tôm vốn đợc coi là sản phẩm xuất khẩu chủ đạo của ngành thuỷ sản
Việt Nam. Các loại tôn nh: Tôm hùm, tôm sú đen, tôm sú trắng và các loại tôm
khác chiếm gần một nửa kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản của đất nớc. Trong năm
2003 Việt Nam đã xuất khẩu đợc 12.489.749 tấn tôm các loại, tăng 9,8% so với
năm 2002. Xuất khẩu tôm chiếm 47.7% tổng giá trị xuất khẩu hàng thuỷ sản,
chiếm 10% kim ngạch xuất khẩu tôm trên toàn thế giới. Năm 2004 giá trị xuất
khẩu tôm chiếm 52% tăng 17,3% về giá trị và 11,8% về khối lợng.
Xuất khẩu cá chiếm vị trí thứ hai trong các sản phẩm xuất khẩu thuỷ sản
Việt Nam. Tỷ lệ tăng trởng xuất khẩu cá đạt thành tích cao nhất trong các sản
phẩm xuất khẩu năm 2004 giá trị xuất khẩu cá chiếm 22,8% trong cơ cấu mặt
hàng thuỷ sản xuất khẩu tăng 16,2% về giá trị, tăng 35,5% về khối lợng so với
năm 2003. Sự nhảy vọt này là do việc gia tăng xuất khẩu sản phẩm cá tra và cá
basa, cá ngừ vào thị trờng Mỹ. Riêng cá tra và cá basa chiếm 12,5% trong tổng
kim ngạch xuất khẩu toàn ngành, sản lợng xuất khẩu tăng 55% và tăng 53,75%
về giá trị so với năm 2003.
Các mặt hàng khác nh mực và bạch tuộc giá trị xuất khẩu chiếm 6,7%
trong kim ngạch xuất khẩu toàn ngành, tăng 40,2% về giá trị và 32,1% về khối
lợng so với cùng kỳ. Sản phẩm thuỷ sản khô chiếm 4,2% trong kim ngạch xuất
khẩu, tăng 32,2% về giá trị, tăng 52% về sản lợng so với cùng kỳ năm trớc. Các
mặt hàng khác giảm cả về số lợng và giá trị.
Bảng 2: Tỷ trọng các mặt hàng xuất khẩu của thuỷ sản Việt Nam
Đơn vị: %
1997 2000 2001 2002 2003 2004
Tôm đông lạnh 54 45 44 47,8 47,7 52
Cá đông lạnh 14 16 17 22,9 21,0 22,8
Hàng khô 8 13 11 6,8 3,3 4,2
Các động vật thân mềm 15 7 7 7,1 5,1 6,7
Các sản phẩm khác 9 19 21 15,4 22,8 13,4
(Tính toán dựa vào số liệu của Trung tam tin học - Bộ Thuỷ sản)
c. Thị trờng xuất khẩu đợc mở rộng
Nhờ quá trình đổi mới công nghệ thiết bị, đa dạng hoá cơ cấu sản phẩm
và nâng cao chất lợng, thị trờng xuất khẩu của thuỷ sản Việt Nam đã đợc mở
rộng hơn.
Trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt hơn thì vấn đề thị trờng đ-
ợc các doanh nghiệp quan tâm hơn lúc nào hết, bằng những biện pháp xúc tiến
thơng mại, hcủ động tìm kiếm bạn hàng và thị trờng mới thay vì thụ động ngồi
chờ khách hàng đã giúp các doanh nghiệp mở rộng thị trờng mới, đồng thời duy
trì và phát triển các thị trờng truyền thống. Đến nay sản phẩm thuỷ sản của Việt
Nam đã có mặt tại 80 nớc và vùng lãnh thổ.
Bảng 3: Giá trị xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam theo các thị trờng
Đơn vị: USD
Châu á
Châu Âu Mỹ Nhật Bản
Thị trờng
khác
Tổng
2000
412396176 71782420 301303916 469472915 223654122
1478609549
2001
475502919 90745293 489034965 465900792 256301785
1777485754
2002
497803341 73719852 654977324 537459466 258860933
2022820916
2003
290925817 116739138 777656159 582837870 431417822
2199576806
2004
413861348 231527515 60296450 772194720 380228081
2400781114
Nguồn: Tổng hợp báo cáo giá trị xuất khẩu các năm của Trung tâm tin học - Bộ Thuỷ sản
2. Những mặt tồn tại cần khắc phục của xuất khẩu thuỷ sản
Nhìn vào thực tế xuất khẩu thuỷ sản chúng ta có thể thấy đợc những
thành công, những chuyển biến tích cực góp phần ổn định và phát triển kinh tế
đất nớc. Tuy nhiên bên cạnh đó xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam vẫn còn tồn tại
nhiều hạn chế, khó khăn nhất định, trong đó phải kể đến:
Thứ nhất, đó là thiếu nguồn nguyên liệu đảm bảo chất lợng cho hoạt
động chế biến. Chế biến thuỷ sản cho xuất khẩu phụ thuộc rất lớn vào nguồn
nguyên liệu, chất lợng nguồn nguyên liệu có cao thì mới đảm bảo chất lợng sản
phẩm chế biến đạt yêu cầu xuất khẩu.
Chủng loại thuỷ sản xuất khẩu còn nghèo nàn, cha phong phú, chủ yếu là
tôm, mực đông lạnh, cá tra và các ba sa dới dạng thô, mới chỉ qua sơ chế vì vậy
mà giá trị xuất khẩu thấp, tính cạnh tranh của sản phẩm không cao, việc xuất
khẩu cá sản phẩm cao cấp có phần cha đợc chú trọng.
Trình độ công nghệ và kỹ thuật sản xuất, chế biến và bảo quản tuy có đ-
ợc cải tiến nhng vẫn ở trình độ thấp so với các nớc cùng xuất khẩu khác nh:
Thái Lan, Inđônêxia, Trung Quốc Cùng với đó trình độ cán bộ quản lý doanh
nghiệp còn nhiều hạn chế cả về kiến thức và kinh nghiệm cạnh tranh trên thị tr-
ờng quốc tế đã làm giảm lợi thế so sánh của xuất khẩu thủy sản Việt Nam.
Khả năng phát triển thị trờng cho xuất khẩu thuỷ sản cũng còn nhiều yếu
kém. Công tác dự báo nhu cầu, nghiên cứu kỹ đặc điểm, nhu cầu, truyền thống
văn hoá,yêu cầu tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trờng còn bị bỏ ngỏ làm hạn chế tốc
độ mở rộng thị trờng. Bên cạnh đó kinh nghiệm trong việc giải quyết các vụ
kiện và tranh chấp thơng mại cũng còn nhiều hạn chế. Vấn đề thị trờng vẫn là
vấn đề khó khăn cho xuất khẩu thuỷ sản nớc ta, làm sao để không bị mất thị
phần và phát triển mở rộng đó là bài toán lớn đặt ra với các doanh nghiệp nói
riêng và toàn ngành thuỷ sản nói chung. Do khó khăn xuất khẩu vào thị trờng
Mỹ mà 2 năm liên tiếp 2003 - 2004 xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam không đạt
mục tiêu đề ra, năm 2004 kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản chỉ đạt 93% kế hoạch
mặc dù đã tăng 9,2% so với năm 20003.
Việc xây dựng, phát triển và quảng bá thơng hiệu là một điểm yếu lớn
của thuỷ sản Việt Nam. Đây là một vấn đề mang tính chiến lợc và cần đợc đầu
t lâu dài nhng các doanh nghiệp lại cha có kế hoạch và chơng trình xúc tiến th-
ơng mại trên thị trờng nớc ngoài. Và việc mất thơng hiệu là điều rất dễ xảy ra
(điển hình là nớc mắm Phú Quốc). Các doanh nghiệp còn ít tham gia vào các
hội chợ triển lãm để chủ động tìm kiếm khách hàng do đó nhiều khi để mất hợp
đồng xuất khẩu vào tay các đối thủ cạnh tranh. Điều này cần đợc nhanh chóng
khắc phục để khẳng định thơng hiệu thuỷ sản Việt Nam và phát triển mở rộng
thị trờng.
III. Một số giải pháp để ngành xuất khẩu thuỷ sản phát triển
1. Nâng cao chất lợng và đa dạng hoá các sản phẩm
Cùng với việc mở rộng thị trờng việc đa dạng hoá sản phẩm cũng là hớng
quan trọng tạo thế gọng kìm cho ngành thuỷ sản xuất khẩu vào thị trờng thế
giới. Đầu tiên phải đa dạng hoá các mặt hàng, đa dạng hoá về phơng thức chế
biến, điều này đòi hỏi hiểu biết rất kĩ về công nghệ chế biến, đặc điểm phong
tục tập quán, về nhu cầu của từng thị trờng. Tiếp theo đó sẽ là đa dạng hoá về
nguyên liệu chế biến, tạo tiền đề cho việc mơ rộng và thay đổi một cơ cấu hàng
xuất khẩu phù hợp hơn với nhu cầu thị trờng.
Tạo ra một nguồn nguyên liệu có chất lợng cao. Có thể nói chất lợng
nguyên liệu thuỷ sản cần đợc đảm bảo ngay từ khâu đánh bắt nuôi trồng. Muốn
vậy, trớc hết phải xây dựng hệ thống dịch vụ kỹ thuật, tuyển chọn, bồi dỡng
nguồn nhân lực giúp ngời nuôi trồng có giống chất lợng tốt, sạch bệnh, đạt hiệu
quả cao. Kế tiếp, khâu nuôi trồng thuỷ sản phải theo đúng quy trình, tránh dịch
bệnh, tránh sử dụng các loại thuốc kháng sinh không cho phép, đảm bảo d lợng
kháng sinh cho phép khi thu hoạch
Tăng cờng sự liên kết chặt chẽ, hình thành mối quan hệ giữa các thnàh
phần từ ngời khai thác nuôi trồng đến các nhà chế biến, thơng mại, để giảm các
chi phí, bằng cách đầu t cho nghiên cứu khoa học, trợ giúp các hộ nuôi trồng
vốn và kỹ thuật, và khi đó các nhà chế biến và xuất khẩu sẽ có đợc nguồn
nguyên liệu ổn định chất lợng cao thông qua các hợp đồng bao tiêu sản phẩm.
Ngoài việc phấn đấu giảm giá thành, để có u thế trong xuất khẩu, việc
đảm bảo chất lợng và vệ sinh an toàn thực phẩm theo đúng tiêu chuẩn HACCC
có tầm quyết định tới sự sống còn của các doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cần
tự hoàn thiện năng lực quản lý, tự giác kiểm tra và thực hiện vệ sinh an toàn
thực phẩm, chỉ có nh thế mới đảm bảo cho sự phát triển của mỗi doanh nghiệp
xuất khẩu hàng thuỷ sản nói riêng và toàn ngành nói chung.
2. Nâng cao chất lợng nguồn nhân lực và trình độ sản xuất
Tích luỹ vốn, đầu t đổi mới trang thiết bị máy móc, nâng cao chất lợng đa
dạng hoá sản phẩm là tiêu đề cho xuất khẩu của doanh nghiệp
Bắt đầu với xuất phát điểm thấp hơn các nớc trong khu vực và trên thế
giới do đó trình độ nguồn lao động và trình độ quản lý còn yếu kém. Cần tích
cực đào tạo kỹ thuật canh tác, nuôi trồng thông qua các lớp tập huấn trực tiếp
cho bà con nông dân, cử các kỹ s xuống tận nơi hớng dẫn kỹ thuật. Nâng cao
trình độ quản lý cho các nhà quản lý và cán bộ thị trờng, tạo cơ hội tiếp cận học
tậpcác nớc có nền kinh tế phát triển, từ đó nâng cao hiệu quả công tác nghiên
cứu thị trờng, cung cấp thông tin thị trờng chính xác nhất, đem lại hiệu quả cao
nhất cho xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam.
Mỗi doanh nghiệp nói riêng và toàn bộ ngành phải có đợc chiến lợc cụ
thể để tăng cờng xúc tiến thơng mại, giới thiệu sản phẩm đến các khách hàng
trên toàn thế giới. Đồng thời phải xây dựng và quảng bá thơng hiệu tránh các
trờng hợp bị đánh cắp thơng hiệu nh trờng hợp đã xảy ra với nứơc mắm Phú
Quốc. Thơng hiệu sẽ là vũ khí quan trọng trong cuộc chiến cạnh tranh vô cùng
gay gắt hiện nay.
kết luận
Qua phân tích có thể thấy đợc ngành thuỷ sản Việt Nam đã có nhiều phát
triển to lớn, là ngành có khả năng cạnh tranh, do có lợi thế về nguồn tài nguyên
thiên nhiên, nguồn nhân công rẻ. Tuy nhiên, các yếu tố nh cơ sở hạ tầng, trình
độ năng lực sản xuất và quản lý kém đã làm giảm sức cạnh tranh của các sản
phẩm thuỷ sản Việt Nam trên thị trờng thế giới.
Thị trờng thuỷ sản thế giới đang phát triển và mở rộng, cơ hội phát triển
cho ngành thuỷ sản Việt Nam là rất lớn nhng bên cạnh đó thách thức cung rất
nhiều. Sự cạnh tranh ngày càng gay gắt đòi hỏi Nhà nớc, ngành và các doanh
nghiệp cần có sự kết hợp để nâng cao chất lợng sản phẩm, tận dụng tối đa lợi
thế so sánh của Việt Nam, mở rộng thị trờng thế giới.
Qua bài viết này của mình, em đã nêu ra thực trạng, những thuận lợi khó
khăn, thách thức với xuất khẩu thủy sản Việt Nam và các giải pháp cơ bản để
phát huy lợi thế, khắc phục khó khăn nhằm tận dụng cơ hội, vợt qua thách thức
đa thuỷ sản Việt Nam phát triển hơn trong giai đoạn tới.
tài liệu tham khảo
1. Thuỷ sản Việt Nam - Phát triển và hội nhập
2. Thị trờng xuất nhập khẩu thủy sản - PGS.TS. Nguyễn Văn Nam
3. Tạp chí Thuỷ sản các số năm 2002 - 2005.
4. Tạp chí Kinh tế phát triển, các số năm 2004 - 2005.
5. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam - http://vnexpress.net
6. Bộ Thuỷ sản - http:// wwww.fistenet.gov.Việt Nam
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét